چکیده فارسی:یکی از شبهات مطرح در تفسیر آیه «لا اکراه فی الدین»، مساله تعارض جهاد ابتدایی در اسلام با این آیه است. مراد از آیه لا اکراه، نفی حقیقی هر امر مکروه در دین خدا، نفی هر گونه اکراه درونی در پذیرش دین الهی یا غیر الهی و نهی از اکراه بیرونی در قلمرو دین الهی است و هیچ یک از این حالات مغایر با اراده و اکراه الهی بر حاکمیت دین خود نیست. مفسرین جهت حل شبهه فوق راهکارهای متعددی را ارائه نموده اند که لزوم حمل آیات مطلق جهاد بر آیات مقید، بهترین آن است. از این رو هیچ یک از آیاتی که در آن به قتال با کافران و مشرکان دستور داده شده است، فرمان مطلق نیست و مقید به قیودی مانند: تعدی، قتال، ظلم، آزار و اذیت، اخراج مسلمین، پیمان شکنی، فتنه گری، طعنه زدن به دین خدا و خیانت کافرین و مشرکین است.   چکیده عربی:من الشبهات التی تثار فی ما یخص تفسیر الآیة الشریفة «لا إکراه فی الدین»، هی قضیة تعارض الجهاد الابتدائی فی الإسلام مع ما جاء فی هذه الآیة. إن المراد من آیة «لا إکراه» النفی الحقیقی لأی أمر مکروه فی دین الله، و نفی أی نوع من الإکراه الباطنی فی قبول أی دین إلهی أو غیر إلهی، و نفی الإکراه الخارجی فی ما یخص الدین الإلهی. و أیة واحدة من هذه الحالات لا تغایر الإرادة والإکراه الإلهی علی سیادة دینه. و قد طرح المفسرون عدة اتجاهات لحل الشبهة المذکورة، و أفضلها هو ما یدعو إلی حمل الآیات المطلقة للجهاد علی الآیات المقیدة له. و انطلاقا من ذلک فإن أیا من الآیات التی جاء فیها أمر بقتال الکفار والمشرکین لیس الأمر مطلقا فیها و إنما هو مقید بقیود مثل: التعدی، القتال، الظلم، الإیذاء، إخراج المسلمین، نقض العهود، إثارة الفتنة، الإساءة إلی دین الله، و حالات الخیانة التی یقوم بها الکفار والمشرکون.

فِرق اسلامی به رغم اختلاف در فروع فقهی، نسبت به مسئلۀ ارتداد اشتراک نظر دارند. ممکن است برخی به واسطۀ توجه به کارکرد خاص آیۀ «لا اکراه. . . » آیات ارتداد را زیر سوأل ببرند. لذا اندیشمندان در مواجهه با این‏گونه اشکالات، به طرح پاسخ های مختلفی پرداخته اند. پژوهش با روش کتابخانه ای، تحلیل علمی و تأمل در قرائن درون متنی و برون متنی پیرامون آیات ارتداد و آیۀ لا اکراه، به دنبال اثبات این فرضیه است که مراد از عدم اکراه در آیه، مبتنی بر پذیرش زبانی و اولیه دین اسلام بوده و لذا جامعۀ اسلامی غیر مسلمان را بر پذیرش دین بدون پذیرش قلبی وادار نمی سازد. از دیگر سو فرد مرتد که بر مبنای اختیار دین اسلام را برگزیده و سپس از آن خارج و بدان اظهار کرده و موجبات پیامدهایی منفی چون تردید در جامعه دینی را فراهم آورده است، موضوع احکام مجازاتی قرار گرفته است؛ بنابراین کارکرد آیۀ عدم اکراه، تعارض، تنافی و تضادی با موضوع ارتداد از این جهت نداشته و ناسازگاری میان احکام مجازاتی ارتداد و عدم اکراه بر دین وجود ندارد، مؤید این مطلب وجود حکم ارتداد در ادیان مختلف است که نسبت به ورود به دین خود الزامی نداشته، منتها در برابر مرتدان واکنش شدیدتری نسبت به اسلام داشته اند.

چکیده فارسی:قرآن کریم دارای ظاهر و باطنی است. این ویژگی یکی از علل جاودانی قرآن است و موجب خارج شدن فهم حقیقت و اسرار کامل آن از دسترس عموم شده است. یکی از آیات دال بر این حقیقت آیات 79- 77 واقعه است که به آیه مس نامبردار است. بررسی منابع تفسیری فریقین نشان دهنده ارتباط وثیق آیه مس با آیه تطهیر است. نتایج تحقیق حاضر بیانگر آن است که برداشت فقهی متداول از آیه مس مبنی بر استفاده حرمت مس آیات قرآن بدون طهارت، فاقد دلیل محکم است. بر اساس این آیه شریفه مفسران حقیقی قرآن کسانی هستند که با تمام وجود مطهرشان مخاطب آیات الهی بوده و به مقام عصمت رسیده اند. در عین حال، آنان که از صفای باطن برخوردار و در مسیر سیر و سلوک الی الله گام های موثر برداشته و به میزانی از طهارت ظاهر و باطن دست یافته اند، به اندازه ظرفیت وجودی و عظمت روحی و طهارت باطن خود، بهره هایی از آن دریای حقیقت داشته و آن را در اختیار دیگران قرار خواهند داد. چکیده عربی:للقرآن الکریم ظاهر وباطن. وهذه الخاصیّة واحدة من اسباب خلوده وبعده عن متناول العموم لمن یرید منهم فهم حقیقته وکامل أسراره. ومن الآیات الدالة علی هذه الحقیقة هی الآیات 77- 79 من سورة الواقعة التی تُسمّی بآیة المسّ. یتضح من خلال تقصّی المصادر التفسیریة للفریقین وجود صلة وثیقة بین آیة المس وآیة التطهیر. وتظهر نتائج هذا البحث ان الفهم الفقهی المتداول لآیة المس الذی یقول بحرمة مسّ آیات القرآن من غیر طهارة لیس له دلیل رصین. المفسّرون الحقیقیون للقرآن- استناداً إلی هذه الآیة الکریمة- هم من تتوجّه إلیهم خطابات الآیات الالهیة بکل وجودهم ونالوا مقام العصمة. وفی الوقت ذاته فان من قطعوا اشواطاً وخطوات مؤثرة فی طریق السیر إلی الله وغدوا علی درجة من صفاء الباطن وطهارة الروح، ینالون شیئاً من هذا البحث الغامر بالحقائق علی قدر استیعابهم الوجودی وطهارة روحهم وباطنهم، ویقدمون ما نالوه إلی الآخرین.

چکیده فارسی:حق تدین یکی از مباحث بنیادین در عصر حاضر به شمار می رود، این پژوهش در تلاش است تا بررسی نماید که اگر انسان در انتخاب دین مختار و آزاد است، احکامی مانند حکم ارتداد یا جهاد ابتدایی چگونه با این حق سازگاری دارد؟ تفسیر برخی آیات به ویژه آیه «لا إکْ راهَ فِی الدِّین. . . » رهنماگر آن است که از منظر قرآن کریم حق تدین از حقوق اساسی انسان به شمار می آید. مطالعه حاضر نشانگر آن است که خدای متعال پذیرش دین را اکراه ننموده و انسان را برای دینداری آزاد آفریده است و حکم ارتداد یا جهاد ابتدایی، هیچ تعارضی با آزادی عقیده و حق تدین ندارد اما در برخی موارد با درک نادرست از حقیقت حیات انسانی، دستیابی به حق تدین را با چالش جدی مواجه نموده است.چکیده عربی: قضیة حقّ اختیار الدین من المباحث الأساسیة فی عصر الحالی. یحاول هذا البحث أن یتناول هذه القضیة وهی لو کان الإنسان حراً فی اختیار الدین، فکیف ینسجم وجود احکام مثل حکم الردّة أو الجهاد الابتدائی مع هذا الحق؟ تفسیر بعض آیات القرآن الکریم وخاصة الآیة: «لا إِکْراهَ فِی الدِّین ...» تدل علی أن رأی القرآن الکریم هو أن حقّ اختیار الدین یعدّ من الحقوق الأساسیة للانسان. تُظهر هذه الورقة أن الله تعالی جعل الانسان حراً ولا یکرهه علی اعتناق الدین، وحکم الارتداد أو الجهاد الابتدائی، لا یتعارض مع حریة العقیدة وحقّ اختیار الدین، غیر أن الفهم المغلوط لبعض الموارد والادراک غیر الصائب لحقیقة الحیاة الانسانیة، أوجد تحدیات بوجه حریة اعتناق الدین.

آیات متعددی در قران بر این مطلب تصریح دارند که تحمیل عقیده بر دیگران نامطلوب بوده پذیرش دین امری اختیاری است. در مقابل، آیات فراوانی وجود دارد که به قتال با کافران تا فراگیر شدن دین الهی فرمان می دهد. از آیات چنین برداشت شده است که قران، کفار و به ویژه مشرکان را بین اسلام و قتل مخیر کرده است. این مطلب، افزون بر ان که در تعارض ظاهری با آیات دسته نخست است، خاستگاه شبهاتی قرانی و دست مایه اتهام بر مسلمانان مبنی بر توسل به خشونت و تحمیل عقیده شده است. برداشت هایی از سایر احکام فقهی همچون حکم مرتد و برخی روآیات نیز بر این گونه شبهات دامن زده است.این تحقیق، به نوع توصیفی-تحلیلی و روش کتابخانه ای، پس از مروری بر دیدگاه ها پیرامون نفی اکراه در دین، به دسته بندی آیات قتال پرداخته و با کمک ظهور و سیاق آیات و شواهد تاریخی تلاش کرده است به پرسش های مطرح پاسخ دهد. تحلیل صحیح این آیات گویای ان است که اجبار در دین و تحمیل عقیده بر دیگران، نه ممکن است و نه مطلوب، و در این حکم، تفاوتی بین اصناف کفار وجود ندارد.با این حال، بر اساس قران،بر پا داشتن ایین توحیدی و نگهداری از ان جزء مهمترین حقوق مشروع انسانی می باشد. بدین جهتهم جهاد دفاعی و هم جهاد ابتدایی، در حقیقت دفاع از حق انسانیت در حیات خویش بودهمبارزه اسلام با «مظاهر شرک و بت پرستی» کاملا منطقی می نماید، بی ان که به اجبار در عقیده بیانجامد.

با نگاه بدوی به ظاهرآیه ی « لا إکراه فی الدین» در مقایسه با آیه ی مباهله، شایبه ی تعارض پدید می آید که گویا اسلام بر خلاف حق انتخاب و آزادی، درپی تحمیل عقیده است ومحتمل است این شبهه به تزلزل اعتقادی و ضعف پای بندی مسلمان و گریز غیر مسلمان از آیین حق الهی منجرگردد. از این رو در این نوشته ی تحقیقی-توصیفی با مطالعه ی 47منبع تفسیری ومرتبط، با ادله ای متقن، ضمن رفع شبهه مشخص شد که آیه ی « لا إکراه. . . »با رویکرد فلسفی-کلامی بر إجبار ناپذیر بودن عقیده که امر درونی است، تاکید نموده ولی آیه ی مباهله با رویکرد سیاسی-امنیتی در تلاش است تا ضمن افشاگری و راستی آزمایی، بر امنیت نظام اسلامی بیفزاید و افکار عمومی را برای حاکمیت اهل بیت و امامت پس از رحلت فراهم سازد؛ نه آن که بخواهد مسیحیان را از آیینشان برگرداند. بنابر این هیچ تعارضی بین این دو وجود ندارد.

فراز «لا اکراه فی الدین» توسط مفسران در ادوار مختلف به گونه های متفاوت تفسیر شده است. گروهی جواز آزادی عقیده را از آیه برداشت نموده و گروه دیگر آن را در تعارض با آیات قتال و ارتداد دانسته اند. تمایز و گوناگونی فهم و دریافت مفسران از آیات قرآن از سویی مربوط به پیش فرض های ذهنی مفسر و از سویی دیگر با عوامل تاریخی و فضای فکری و فلسفی هر دوران ارتباط دارد، چنانکه در دوران معاصر به دلیل غلبه الگوواره فلسفی مدرن، آزادی انسان در پذیرش دین و عقیده به مثابه یکی از حقوق مسلم بشری فرض شده است. این جستار تلاش کرده در چارچوب نظریهانسجام و پیوستگی قرآن به بازخوانی تفسیر فراز قرآنی فوق بپردازد. بر پایه نظریه انسجام، تفسیر آیات باید با توجه به روح کلی قرآن و در ارتباط با همه عناصر و مفاهیم اصلی متن قرآن مجید صورت گیرد. این مطالعه نشان داده است که آموزه «لا اکراه فی الدین» حق آزادی عقیده و آزادی انتخاب دین برای افراد بشری را به رسمیت شناخته و احکام مربوط به قتال و جهاد در چارچوب نظریه انسجام قرآن نباید معارض و ناسخ این آموزه قرآنی تلقی گردد و به گفته برخی از مفسران مربوط به شرایط خاص تاریخی اجتماعی است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

کلیدواژه­ ها، مهم ترین واژه های متن هستند که ایده بنیادین آن را در عباراتی کوتاه بیان می کنند. استخراج کلیدواژه یکی از کاربردهای پردازش زبان طبیعی است که پایه بسیاری از عملیات ها نظیر طبقه بندی، خوشه­ بندی و خلاصه ­سازی متون است. تاکنون، دادگان­ های متعدّدی برای ارزیابی استخراج کلیدواژه در فارسی ارائه شده ­اند که اغلب آن ها به واژگان کلیدی نویسندگان مقالات اکتفا کرده و به سایر کلیدواژه ­های بالقوه متن بی توجه اند. استفاده از چنین دادگانی، باعث ارزیابی نادرست روش­ های استخراج کلیدواژه می شود و دقت آن ها ناخواسته کاهش می ­یابد. در این پژوهش، ابتدا دادگان معیار نورواژه که از حدود 1400 مقاله علمی جمع­ آوری شده است، برای ارزیابی روش­ های استخراج کلیدواژه معرفی می­ شود. در این دادگان علاوه بر واژه ­های کلیدی نویسندگان، سایر کلیدواژه­ ها توسط افراد خبره استخراج شده ­اند. برای اثبات قابلیت استفاده این دادگان به عنوان معیار، روش ­های بی­ ناظر مختلفی روی آن آزمایش شده است. نتایج حاصل از این دادگان، مؤیّد نتایجی است که از سایر دادگان­ های معیار به دست می آید.

بسیاری از تفسیرنویسان، عبارت *و لا تلقوا بایدیکم إلی التهلکه* (بقره: 195) را در ارتباط با آیات هم جوار دیده، عام بودن آن را باور نداشته و برداشت های مختلفی از آیه ارایه داده اند. برخی آیه را نهی از انفاق، تعدادی نهی از زیاده روی در انفاق، گروهی نهی از عدم انفاق، بعضی نهی از ترک جهاد، شماری نهی از انفاق در جهاد، جماعتی نهی از جهاد و غیره می دانند. تفاسیر یادشده به جهت ذوقی بودن سطح ارتباط، شخصی بودن برقراری ارتباط میان هر سطح، ناسازگاری با ظهور آیه و برداشت های ناروا از روایات به صورت جدی محل تامل و تردید قرار می گیرند؛ زیرا با توجه به استقلال بخش های مختلف سوره بقره، برداشت عام اهل بیت و فقه نویسان از آیه و نیز ابهام در دامنه ارتباط، این آیه مستقل از آیات هم جوار است. این پژوهش با مطالعه کتابخآن های و همراه با بررسی و سنجش نظریات مختلف در تفسیر آیه شکل گرفته و هدف آن نقد برداشت های مبتنی بر ارتباط آیه با آیات هم جوار و اثبات استقلال آیه از آیات هم جوار است.